0 – 6 – 12: Γάλα & Συμπληρωματική Σίτιση με Στερεές Τροφές

Το γάλα είναι η κύρια τροφή έως το έτος: ιδανικά το μητρικό γάλα, το οποίο παράγεται κατά απαίτηση του βρέφους ενώ θηλάζει και η σύστασή του αλλάζει ανάλογα με τις ανάγκες που θα ανιχνευθούν στο σάλιο του.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας διατείνεται με απόλυτη σιγουριά ότι ο θηλασμός μειώνει την παιδική θνησιμότητα και έχει οφέλη για την υγεία που επεκτείνονται στην ενήλικη ζωή.

Σε πληθυσμιακό επίπεδο, ο αποκλειστικός θηλασμός για τους πρώτους έξι μήνες ζωής είναι η συνιστώμενη διατροφή των βρεφών. Έπειτα, γίνεται εισαγωγή στη συμπληρωματική σίτιση με στερεές τροφές, ενώ ο θηλασμός συνεχίζεται για έως και δύο χρόνια ή και αργότερα, εφόσον αυτό επιθυμεί η δυάδα μαμά-παιδί.

Αν και ο θηλασμός είναι μια φυσική πράξη, είναι επίσης μια συμπεριφορά που θα πρέπει να διδαχθεί στη μητέρα και ενισχύεται από το υποστηρικτικό περιβάλλον. Μεγάλος όγκος ερευνών έχει αποδείξει ότι οι μητέρες και οι λοιποί φροντιστές χρειάζονται ενεργή στήριξη για την καθιέρωση και διατήρηση των κατάλληλων πρακτικών θηλασμού. Χωρίς την κατάλληλη υποστήριξη από το περιβάλλον ο θηλασμός σαμποτάρετε ενεργά. 

Σε περιπτώσεις που ο θηλασμός δεν είναι εφικτός, τότε το μόνο που μπορεί να αντικαταστήσει με ασφάλεια το μητρικό γάλα είναι η φόρμουλα γάλακτος πρώτης βρεφικής ηλικίας, τον τύπο της οποίας θα ορίσει ο παιδίατρος του παιδιού σας.

Μην ξεχνάτε! Η φόρμουλα γάλακτος είναι το υποκατάστατο του μητρικού γάλακτος και είναι ιατρικό σκεύασμα: μόνο ο παιδίατρος του βρέφους, που γνωρίζει το ιστορικό του, μπορεί να σας συμβουλεύσει, να σας προτείνει ή να σας βοηθήσει σε οποιοδήποτε θέμα αντιμετωπίζετε με τη φόρμουλα γάλακτος βρεφικής ηλικίας!
Ποτέ μην εμπιστεύεστε συμβουλές από τρίτους ή μην αλλάζετε το γάλα του βρέφους πριν συμβουλευτείτε τον θεράποντα ιατρό του. 

Συνήθεις παρανοήσεις σχετικά με τη σίτιση των βρεφών 0-6 μηνών με φόρμουλα γάλακτος: 

  • Πάντα να φτιάχνετε τη φόρμουλα γάλακτος ακριβώς όπως συστήνουν οι επίσημες οδηγίες:
    • Βράζετε το νερό στους 100 βαθμούς. 
    • Το βάζετε στο μπιμπερό και μόλις η θερμοκρασία πέσει στους 70 βαθμούς προσθέτετε τη φόρμουλα γάλακτος 
    • Περιμένετε να πέσει η θερμοκρασία του γάλακτος στους 40 βαθμούς πριν το προσφέρετε στο βρέφος. 
      • Ένα ψηφιακό θερμόμετρο κουζίνας είναι ιδανικό γι’ αυτό.
  • Ποτέ μην αραιώνετε τη φόρμουλα! Η φόρμουλα αποτελείται από 85% νερό και καλύπτει πλήρως τις ανάγκες του οργανισμού για ενυδάτωση. Αν κάνει ιδιαίτερη ζέστη, τότε προσφέρετε ελεύθερα φόρμουλα και αφήστε το βρέφος να πιει όσο θελήσει. 
  • Ποτέ μην προσθέτετε στη φόρμουλα τρόφιμα! Όπως χαμομήλι και αφεψήματα, ρυζάλευρο και δημητριακά, ζάχαρη, κακάο ή οτιδήποτε άλλο.
  • Ποτέ μην προσφέρετε νερό, χαμομήλι, αφεψήματα ή και άλλα ροφήματα! Το γάλα είναι η κύρια τροφή έως το έτος και το κύριο ποτό. Το νερό προστίθεται μόνο με την εισαγωγή των στερεών τροφών. Δεν χρειάζονται κάποια άλλη πηγή ενυδάτωσης ή τροφής.
  • Δεν χρειάζεται πρώιμη εισαγωγή στερεών τροφών επειδή δεν θηλάζει! Η φόρμουλα γάλακτος έχει ειδικά σχεδιασμένη σύνθεση που “μιμείται” το μητρικό γάλα και παρέχει τη σωστή ενέργεια και θρέψη που χρειάζεται το βρέφος. Σωματικά, τα βρέφη είναι έτοιμα περίπου στον έκτο μήνα ζωής (180 ημέρες ζωής συμπληρωμένες) για την εισαγωγή στις συμπληρωματικές στερεές τροφές.
    Ακόμα και αν παρουσιάζουν τα σημάδια ετοιμότητας, αυτό δεν σημαίνει ότι είναι οργανικά έτοιμα να αφομοιώσουν και να αξιοποιήσουν τις στερεές τροφές, χάνοντας έτσι πολύτιμη θρέψη που θα λάμβαναν από τη φόρμουλα γάλακτος. 

6 – 12 Μηνών: Εισαγωγή στις Στερεές Τροφές με Σεβασμό στον Οργανισμό & στις Ανάγκες του Βρέφους

Όταν το μητρικό γάλα δεν επαρκεί πλέον για την κάλυψη των διατροφικών αναγκών των βρεφών, συμπληρωματικά τρόφιμα θα πρέπει να προστεθούν στη διατροφή του παιδιού. Η συμπληρωματική διατροφή συνήθως καλύπτει την περίοδο από 6 έως 24 μηνών και είναι μια πολύ ευαίσθητη περίοδος στην ανάπτυξη του παιδιού. Είναι η ηλικία που εμφανίζεται ο υποσιτισμός σε πολλά βρέφη, γεγονός που συμβάλλει σημαντικά στον υψηλό επιπολασμό του σε παιδιά ηλικίας κάτω των πέντε ετών παγκοσμίως.

Η πρώτη παιδική ηλικία των δύο ή τριών ετών είναι η πιο σημαντική για την φυσική, σωματική και ψυχική ανάπτυξη. Ωστόσο, οι τρέχουσες πρακτικές της σύγχρονης διατροφής ενδέχεται να προκαλέσουν περισσότερο κακό παρά καλό στην ανάπτυξη των μικρών παιδιών.

Τα παιδιά κάτω των τριών ετών είναι ευάλωτα στην κακή διατροφή: ο ρυθμός ανάπτυξης κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου είναι μεγαλύτερος από οποιαδήποτε άλλη ηλικία και έτσι υπάρχει αυξημένος κίνδυνος επιβράδυνσης της ανάπτυξης. 

Επιπροσθέτως, το ανοσολογικό σύστημα δεν έχει ωριμάσει πλήρως σε αυτή την ηλικία με αποτέλεσμα τον κίνδυνο συχνών και σοβαρών λοιμώξεων, όπου μια κακή διατροφή μπορεί να επιβαρύνει την ανάρρωση. Επίσης, τόσο τα γνωστικά όσο και τα συναισθηματικά δυναμικά των βρεφών αρχίζουν να αναπτύσσονται νωρίς και, επομένως, εδραιώνονται επίσης τα θεμέλια των πνευματικών, κοινωνικών και συναισθηματικών ικανοτήτων κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου. 

Συνοπτικά, η κακή διατροφή κατά τη διάρκεια των πρώτων ετών οδηγεί σε σημαντικά ελαττώματα, όπως καθυστερημένη κινητική και γνωσιακή ανάπτυξη, προβλήματα συμπεριφοράς, ανεπαρκείς κοινωνικές δεξιότητες, μειωμένη προσοχή, μαθησιακές ελλείψεις και χαμηλότερα εκπαιδευτικά επιτεύγματα.

Τα βρέφη, ειδικά εκείνα που έχουν χαμηλό βάρος κατά τη γέννηση ή είναι ευάλωτα για άλλους λόγους, διατρέχουν υψηλό κίνδυνο νοσηρότητας και θνησιμότητας κατά τη διάρκεια των δύο πρώτων χρόνων της ζωής τους, ιδίως μετά από την ηλικία των 6 μηνών. Στην περίοδο μετά τη γέννηση, τα περισσότερα βρέφη, ακόμα και τα πιο ευάλωτα, αναπτύσσονται κανονικά αν θηλάσουν αποκλειστικά. 

Εάν τα τρόφιμα και τα ποτά εισάγονται πολύ νωρίς ή δεν παρέχονται με ασφάλεια στη σωστή ποσότητα και στον βέλτιστο χρόνο, οι ρυθμοί ανάπτυξης μειώνονται δραματικά και μπορεί να οδηγήσουν σε επιβράδυνση της ανάπτυξης. Μέχρις ότου αυτά τα παιδιά να γίνουν δύο ετών, η ανάπτυξή τους θα έχει ήδη κλονιστεί. Αυτό είναι μη αναστρέψιμο και ως ενήλικες θα παραμείνουν μικρόσωμοι και πιθανώς να έχουν μειωμένες ψυχικές και σωματικές ικανότητες.

Προκειμένου να μειωθεί το υψηλό ποσοστό επιβράδυνσης της ανάπτυξης – κοινό φαινόμενο μεταξύ των ευάλωτων ομάδων της Ευρώπης – ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας δημοσιεύει τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη διατροφή των βρεφών, παιδιών και εφήβων, και συστήνει στα Υπουργεία Υγείας των Ευρωπαϊκών χωρών να τις εφαρμόσουν, ώστε να προαχθεί η κανονική ανάπτυξη των παιδιών στα πρώτα 3 χρόνια της ζωής τους, ειδικά για τους πιο ευάλωτους πληθυσμούς.

Η Ελλάδα έλαβε υπόψη τις συστάσεις του ΠΟΥ μέσω της εγκυκλίου με θέμα “Συστάσεις για την εισαγωγή στερεών τροφών στον 1ο χρόνο της ζωής” που επικαιροποιήθηκε στις 11 Σεπτεμβρίου του 2018 από το Υπουργείο Υγείας και το Τμήμα Μη Μεταδοτικών Νοσημάτων Και Διατροφής της Διεύθυνσης Δημόσιας Υγείας & Ποιότητας Ζωής.

Τα προβλήματα υγείας που σχετίζονται με τη διατροφή κατά τα τρία πρώτα χρόνια της ζωής οδηγούν σε βραχυπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες συνέπειες, όπως οι καρδιαγγειακές παθήσεις, που έχουν επιπτώσεις και περιορίζουν τη δυναμική του ενήλικα στην κοινωνία. 

Η βελτίωση της διατροφής των βρεφών και των μικρών παιδιών, και η υγιεινή διατροφή πρέπει, επομένως, να αποτελέσουν προτεραιότητα των γονέων και φροντιστών, και να θεωρηθούν αναπόσπαστο μέρος της ανάπτυξης τους.

Η συμπληρωματική σίτιση με στερεές τροφές ορίζεται ως η διαδικασία που ξεκινά όταν το μητρικό γάλα ή η φόρμουλα γάλακτος πρώτης βρεφικής ηλικίας δεν επαρκεί πλέον για την κάλυψη των θρεπτικών αναγκών των βρεφών και, επομένως, χρειάζονται άλλα τρόφιμα και υγρά μαζί με αυτό. 

Η μετάβαση από τον αποκλειστικό θηλασμό ή τη σίτιση με φόρμουλα γάλακτος πρώτης βρεφικής ηλικίας σε οικογενειακά τρόφιμα – που αναφέρεται ως συμπληρωματική διατροφή – προτείνεται να ξεκινάει στους έξι μήνες, 180 ημέρες ζωής, για υγιή βρέφη και καλύπτει συνήθως την ηλικία των 6 – 24 μηνών, ενώ προτείνεται η συνέχιση του θηλασμού μέχρι δύο ετών ή και αργότερα, εφόσον το επιθυμεί η δυάδα. 

Πρόκειται για μια ιδιαίτερα κρίσιμη περίοδο ανάπτυξης κατά την οποία οι ανεπάρκειες και οι ασθένειες που σχετίζονται με την έλλειψη θρεπτικών συστατικών συμβάλλουν παγκοσμίως σε υψηλότερα ποσοστά υποσιτισμού και εμφάνισης νόσων και παθήσεων συνδεδεμένων με τη διατροφή σε παιδιά ηλικίας κάτω των πέντε ετών.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συστήνει: 

Τα βρέφη θα πρέπει να θηλάζουν αποκλειστικά για τους πρώτους έξι μήνες της ζωής τους για βέλτιστη ανάπτυξη και υγεία.
Στη συνέχεια, για να ανταποκριθούν στις εξελισσόμενες διατροφικές τους ανάγκες, τα βρέφη θα πρέπει να λαμβάνουν επαρκείς και ασφαλείς συμπληρωματικές τροφές με θρεπτική αξία, ενώ θα συνεχίζουν να θηλάζουν έως και δύο χρόνια ή περισσότερο.

Πιο συγκεκριμένα…

Η εισαγωγή στη συμπληρωματική διατροφή για υγιή τελειόμηνα βρέφη συστήνεται να γίνεται στους συμπληρωμένους έξι μήνες ζωής και όχι νωρίτερα. Συστήνεται, επίσης, να μην καθυστερειται αργότερα από τον έβδομο μήνα ζωής χωρίς να υπάρχουν σημαντικοί λόγοι υγείας, κυρίως γιατί τα αποθέματα σιδήρου και άλλων πολύτιμων μετάλλων αρχίζουν να μειώνονται περίπου στον έκτο μήνα, κάτι που επιδρά αρνητικά στην ραγδαία ανάπτυξη τους. 

Γιατί υπάρχει τότε το παράθυρο εισαγωγής από τον 4ο έως τον 6ο μήνα; 

Η πρώιμη εισαγωγή στη συμπληρωματική διατροφή συστήνεται για βρέφη που αντιμετωπίζουν μοναδικά προβλήματα υγείας και μπορεί να γίνει αυστηρά από τον τέταρτο μήνα (όχι νωρίτερα) και έως τον έκτο μήνα. Το κατάλληλο ηλικιακό εύρος της πρώιμης εισαγωγής εξαρτάται από τα χαρακτηριστικά και την ανάπτυξη του βρέφους, ειδικά εάν το βρέφος γεννήθηκε πρόωρα. Πρόκειται για μια ισχυρή σύσταση και με συγκεκριμένα πρωτόκολλα συμπληρωματικής σίτισης.

Η πρώιμη εισαγωγή στη συμπληρωματική σίτιση για υγιή βρέφη είναι απόρροια πρακτικών και αντιλήψεων των προηγούμενων αιώνων και αποτέλεσμα του επιθετικού μάρκετινγκ της βιομηχανίας Βρεφικής & Παιδικής Διατροφής, που μπορεί κάλλιστα να βλάψει αντί να ωφελήσει το βρέφος.

Σε κάθε περίπτωση, είναι μία απόφαση που δεν πρέπει να λάβουμε ως γονείς ελαφρά την καρδία και χωρίς να επιβεβαιώσουμε την αναγκαιότητα της, καθώς οι επιπτώσεις της πρώιμης εισαγωγής μπορεί να είναι μεγαλύτερες από τα οφέλη της. Μην διστάσετε να λάβετε μια δεύτερη ιατρική γνώμη πριν προχωρήσετε σε πρώιμη εισαγωγή συμπληρωματικών στερεών τροφών.

Ο σημαντικότερος λόγος που η πρώιμη εισαγωγή πρέπει να γίνεται με πρωτόκολλα, παρακολούθηση και ιδιαίτερη προσοχή και σημασία στην επιλογή και στην ποιότητα των τροφίμων είναι γιατί τα βρέφη γεννιούνται με πολύ ανώριμα πεπτικά συστήματα, το εντερικό μικροβίωμα τους ακόμα διαμορφώνεται και η διαμόρφωση του κατά τη βρεφική και παιδική ηλικία θα ορίσει την ενήλικη ζωή του. 

Τι σημαίνει αυτό;

Το πεπτικό και το γαστρεντερικό σύστημα δεν είναι εξοπλισμένα για να αφομοιώσουν τίποτα άλλο πέρα από το μητρικό γάλα πριν τον έκτο μήνα ζωής. Εάν εισαχθεί κάτι άλλο εκτός από μητρικό γάλα, ακόμα και φόρμουλα γάλακτος, τότε μπορεί να μεταβληθεί μόνιμα το εντερικό μικροβίωμα του βρέφους προκαλώντας διάφορες επιπτώσεις, όπως αλλεργίες, έκζεμα και παχυσαρκία, ενώ θα μπορούσαν να αποφευχθούν. 

Επιπροσθέτως, τα θρεπτικά στοιχεία των τροφίμων δεν μπορούν ακόμα να αξιοποιηθούν και να αφομοιωθούν πλήρως από τον οργανισμό, ενώ μπορεί να προκαλέσουν και δυσάρεστες συνέπειες, όπως χάσιμο βάρους, πεπτικές διαταραχές, αέρια, δυσκοιλιότητα, διάρροια, στάση κοπράνων, κ.α.
Η πέψη των λιπών, πρωτεϊνών και πολύπλοκων υδατανθράκων είναι ατελής στη βρεφική ηλικία, αλλά το μητρικό γάλα περιέχει τα ένζυμα που βοηθούν στην αποτελεσματική πέψη τους. Ο οργανισμός θα αρχίσει να παράγει σταδιακά αυτά τα ένζυμα περίπου τον έκτο μήνα και μαζί με το μητρικό γάλα θα ενισχύσουν την αξιοποίηση και αφομοίωση των στερεών τροφών. 

Η εισαγωγή συμπληρωματικών στερεών τροφών με μία ισορροπημένη και ποικίλη διατροφή που σέβεται το ανώριμο γαστρεντερικό σύστημα εξασφαλίζει ισορροπία, ευημερία και ένα υγιές εντερικό μικροβίωμα. 

Γιατί είναι σημαντικό να δώσουμε ιδιαίτερη προσοχή στο εντερικό μικροβίωμα των βρεφών;

Όσο κλισέ και να ακούγεται, το ρητό “Είμαστε Ό,τι Τρώμε” τελικά αποδεικνύεται αληθινό, καθώς τις τελευταίες δεκαετίες αυξάνονται ολοένα οι έρευνες, οι ανασκοπήσεις και οι ανακαλύψεις που συνδέουν το γαστρεντερικό σύστημα με το ανοσοποιητικό σύστημα, αναφέροντας το εντερικό μικροβίωμα ως τον “εγκέφαλο” του οργανισμού, το κέντρο του ανοσοποιητικού συστήματος, και συνδέοντας την ποιότητά του με διάφορες νόσους και παθήσεις. 

Γιατί;

Γιατί το 90% του ανθρώπινου οργανισμού αποτελείται από βακτηριακά κύτταρα. Υπάρχουν 10-100 τρισεκατομμύρια βακτηριακά κύτταρα στο γαστρεντερικό σύστημα. Περισσότερα από 1000 διαφορετικά είδη και 7000 διαφορετικά στελέχη. Αυτή η χλωρίδα του εντέρου είναι ένας “αόρατος πυλώνας της ανθρώπινης υγείας”. Η έρευνα τους έχει εντοπίσει ότι η διατροφή των βρεφών συνιστά βασικό καθοριστικό παράγοντα από τον οποίο τα βακτήρια δημιουργούν το εντερικό μικροβίωμα. 

Θηλασμός & Παρθένο Έντερο

Η διατροφή μάς παρέχει θρεπτικά συστατικά για τη διατήρηση και ανάπτυξη των βακτηριακών κοινοτήτων και δρα ως ένας εκλεκτικός παράγοντας για τον διαφορικό βακτηριακό αποικισμό. Εάν το μητρικό γάλα είναι η μοναδική τροφή που έχει ποτέ εισέλθει στο έντερο του βρέφους, τότε διατηρεί μεγάλο μέρος της στειρότητάς του και αναφέρεται συχνά ως “παρθένο έντερο“. Τα αντισώματα και άλλα συστατικά του μητρικού γάλακτος δημιουργούν αυτό το μοναδικό περιβάλλον.

Παρά την απώλεια του “παρθένου εντέρου” όταν εισάγονται οι συμπληρωματικές στερεές τροφές τον έκτο μήνα, το βρέφος συνεχίζει να αποκομίζει τα οφέλη του μητρικού γάλακτος ως κύριου συστατικού της διατροφής του. 

Μια σύγκριση βρεφών από πέντε διαφορετικές ευρωπαϊκές χώρες αποκάλυψε ότι ενώ η νεογνική μικροχλωρίδα άλλαξε σύνθεση εντός ενός μήνα από την εισαγωγή στερεών τροφών, ο τύπος σίτισης πριν από την εισαγωγή είχε σημαντική επίδραση στον αποικισμό της εντερικής χλωρίδας.

Ανοιχτό Έντερο

Επιπροσθέτως, από τη γέννηση μέχρι κάπου μεταξύ τεσσάρων και έξι μηνών τα βρέφη έχουν αυτό που χαρακτηρίζεται ως “ανοιχτό έντερο”.
Αυτό σημαίνει ότι οι χώροι μεταξύ των κυττάρων του λεπτού εντέρου θα επιτρέψουν εύκολα στα άθικτα μακρομόρια, συμπεριλαμβανομένων ολόκληρων πρωτεϊνών και παθογόνων, να περάσουν απευθείας στην κυκλοφορία του αίματος, γεγονός που συνεπάγεται ότι μπορούν να περάσουν κατευθείαν μέσα στο αίμα ολόκληρες πρωτεΐνες από τρόφιμα, οι οποίες μπορεί να προκαλέσουν στο βρέφος αλλεργίες, καθώς και ασθένειες λόγω παθογόνων.

Κατά τη διάρκεια των πρώτων 4-6 μηνών ζωής, ενώ το έντερο είναι ακόμα “ανοιχτό”, τα αντισώματα (sIgA) από το μητρικό γάλα καλύπτουν το πεπτικό σύστημα των βρεφών και παρέχουν παθητική ανοσία μειώνοντας την πιθανότητα εμφάνισης ασθένειας και αλλεργικών αντιδράσεων πριν από το κλείσιμο του εντέρου. Τα βρέφη αρχίζουν να παράγουν αυτά τα αντισώματα περίπου στον έκτο μήνα, όταν περίπου τότε “κλείνει” και το έντερο. Η πρώιμη εισαγωγή αφήνει τα βρέφη ευάλωτα και αυξάνει τις πιθανότητες εμφάνισης ασθενειών ή και αλλεργικών αντιδράσεων σε τρόφιμα που θα μπορούσαν να είναι ανεκτά αν δεν είχαν εισαχθεί πρώιμα. 

Κατώτερος Οισοφαγικός Σφιγκτήρας & Ωριμότητα

Επιπροσθέτως, ο Κατώτερος Οισοφαγικός Σφιγκτήρας (ΚΟΣ), ένας δακτύλιος μυς που βρίσκεται μεταξύ του οισοφάγου και του στομάχου, παραμένει ανώριμος έως περίπου τον έκτο μήνα ζωής, ανοίγοντας και επιτρέποντας στα περιεχόμενα του στομάχου να ρέουν προς τα πίσω. 

Με την πάροδο του χρόνου, ο ΚΟΣ ωριμάζει και ανοίγει μόνο όταν το βρέφος θα καταπιεί, ενώ θα παραμείνει ερμητικά κλειστός το υπόλοιπο χρονικό διάστημα διατηρώντας τα περιεχόμενα του στομάχου εκεί που ανήκουν. Το στομάχι μας είναι ένα από τα πιο πολύτιμα όργανά μας, αλλά περιέχει ουσίες που μπορεί να τραυματίσουν ακόμα και μόνιμα τα συγγενικά όργανα, αν για κάποιο λόγο τα περιεχόμενά του διαρρεύσουν από το στομάχι. 

Μειωμένη Θρέψη ή και Αυξημένη Θερμιδική Πρόσληψη

Εξίσου σημαντικό με όσα προαναφέρθηκαν είναι ότι η πρώιμη εισαγωγή στερεών τροφών, ακόμα και σε μικρή ποσότητα, στερεί από το βρέφος πολύτιμα συστατικά που θα λάμβανε από το μητρικό γάλα ή τη φόρμουλα, καθώς και κιλοθερμίδες – ανάλογα με τα τρόφιμα που επιλέγει ο κάθε γονέας, το βρέφος μπορεί να λάβει λιγότερες ή πολύ περισσότερες θερμίδες από όσες πραγματικά χρειάζεται ο οργανισμός του και θα λάμβανε από το γάλα. 

Αναπτυξιακή Ετοιμότητα & Σύγχυση με Μίμηση

Πολλοί γονείς και φροντιστές συγχέουν τη μίμηση των βρεφών και τις κινήσεις να αρπάξουν ή να φέρουν αντικείμενα στο στόμα με την πείνα ή κάποιου είδους “ζήλια” ή “ετοιμότητα”. Ωστόσο, σπανίως τα βρέφη είναι έτοιμα για τροφές πριν από τον έκτο ή ακόμα και τον όγδοο μήνα! 

Κλινικές αναφορές υποδεικνύουν ότι η πλειονότητα των τελειόμηνων υγιών βρεφών δεν είναι αναπτυξιακά έτοιμη για τη μετάβαση από τον θηλασμό στο πιπίλισμα τροφών ή για τη διαχείριση των ημιστερεών και στερεών τροφών έως την ηλικία μεταξύ έξι και οκτώ μηνών. 

Και τέλος…

Υψηλότερος Κίνδυνος Παχυσαρκίας στο Μέλλον

Η πρώιμη εισαγωγή στερεών τροφών στη βρεφική ηλικία έχει συσχετιστεί με αυξημένο σωματικό λίπος και βάρος σε έφηβους και ενήλικες. 

Η παχυσαρκία στα παιδιά παραμένει ένα σημαντικό πρόβλημα δημόσιας υγείας στην Ελλάδα με ελάχιστες προσπάθειες αλλαγής σε μία πιο υγιεινή και ισορροπημένη διατροφή. Αν και τα τελευταία χρόνια έχει παρατηρηθεί μείωση της, παραμένει ένα σοβαρό ζήτημα. 

Η παιδική παχυσαρκία είναι μια πολυπαραγοντική ασθένεια που σχετίζεται με ένα ευρύ φάσμα σοβαρών επιπτώσεων στην υγεία και με κοινωνικές συνέπειες, συμπεριλαμβανομένου του υψηλότερου κινδύνου πρόωρου θανάτου και αναπηρίας στην ενηλικίωση.

Συγκεκριμένα στην Ελλάδα:

  • 42% των αγοριών 6 – 9 ετών είναι υπέρβαρα
    • Το 20% αυτών είναι παχύσαρκα
  • 38% των κοριτσιών 6 – 9 ετών είναι υπέρβαρα
    • Το 14% αυτών είναι παχύσαρκα

Όσο και να μας πονάει ως γονείς η σκέψη ότι τα παιδιά μας θα έχουν συνέπειες ή θα νιώσουν διαφορετικά ή μειονεκτικά λόγω του βάρους τους, είναι στο χέρι μας και επιλογή μας να τους παρέχουμε μία διατροφή που θα καλύπτει τις ανάγκες τους, τόσο σωματικά όσο πνευματικά, μειώνοντας όσο είναι δυνατόν τον κίνδυνο της παχυσαρκίας. 

Πολλά εμφανισιακά, και μη, χαρακτηριστικά δεν μπορούν να αλλάξουν, όπως ένα σημάδι εκ γενετής ή το ύψος, αλλά το βάρος, εκτός από σπάνιες περιπτώσεις, μπορεί να αλλάξει – τα βρέφη, τα παιδιά και οι έφηβοι εξαρτώνται από τις επιλογές των γονέων και φροντιστών τους. Δεν πρέπει να τους απογοητεύσουμε

Αναπτυξιακά Σημάδια Ετοιμότητας στα Βρέφη

Και αφού καθορίσαμε τους κύριους λόγους για τους οποίους θα ήταν συνετό να αποφύγουμε την πρώιμη εισαγωγή στις στερεές τροφές, αν δεν συντρέχει εξαιρετικά σημαντικός λόγος υγείας και λεπτομερούς καθοδήγησης, θα πρέπει να αποσαφηνίσουμε ότι η ετοιμότητα του κάθε βρέφους εξαρτάται τόσο από την ωριμότητα του γαστρεντερικού του συστήματος όσο και από την αναπτυξιακή του ετοιμότητα, η οποία δεν μπορεί να καθοριστεί βάσει χρονοδιαγράμματος. 

Οι φορείς υγείας και οι έρευνες αναφέρουν ότι ο έκτος μήνας φαίνεται να είναι ο ιδανικός για να γίνει η εισαγωγή στις στερεές τροφές, ώστε να αποφευχθούν τόσο οι κίνδυνοι της πρώιμης εισαγωγής όσο και της αργοπορημένης. Τα περισσότερα βρέφη είναι αναπτυξιακά έτοιμα κάπου μεταξύ του έκτου και του όγδοου μήνα, περίοδος κατά την οποία η σταδιακή εισαγωγή και επαφή με τις διαδικασίες και τα τρόφιμα, τις υφές, τις γεύσεις και τα αρώματα τα βοηθάει να εξοικειωθούν με τη σίτιση με στερεές τροφές.

Κάποια σημάδια που δείχνουν ότι το βρέφος είναι αναπτυξιακά έτοιμο είναι: 

  • Κάθεται καλά χωρίς στήριξη και χωρίς να γέρνει ή να πέφτει μπροστά ή στο πλάι (ισχυρό σημάδι)
  • Δεν έχει έντονο αντανακλαστικό ώθησης της γλώσσας, δηλαδή την ενστικτώδη κίνηση να απωθήσει το κουτάλι ή το τρόφιμο με τη γλώσσα του (μεσαίο σημάδι)
  • Φέρνει αντικείμενα στο στόμα και προσπαθεί ή κάνει μασητικές κινήσεις (μεσαίο σημάδι)
  • Έχει αναπτύξει το πιάσιμο με τα χέρια σαν να είναι πένσα, δηλαδή πιάνει τρόφιμα ή άλλα αντικείμενα ανάμεσα στον αντίχειρα και τον δείκτη. Το να χρησιμοποιεί τα δάχτυλα και να σπρώχνει το φαγητό στην παλάμη (χρήση παλάμης ως μέσο σίτισης) δεν υποκαθιστά την ανάπτυξη του πιασίματος σαν πένσα. (ισχυρό σημάδι)
  • Δείχνει ξεκάθαρη και εμφανή πρόθεση να συμμετάσχει στο γεύμα και προσπαθεί ενεργά να αρπάξει το τρόφιμο, να το βάλει στο στόμα και να κάνει μασητική κίνηση, και όχι απλά να το παρατηρήσει ή γλείψει (ισχυρό σημάδι)

Μην ξεχνάτε! Το κάθε βρέφος μπορεί να εμφανίσει νωρίτερα ή αργότερα τα σημάδια ετοιμότητας. Η εμφάνιση τους πριν τους έξι μήνες δεν σημαίνει ότι είναι και σωματικά έτοιμα συμβουλευτείτε .

Ποιες είναι οι ανάγκες των βρεφών και πώς μπορούμε να τις καλύψουμε;

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας οι ενεργειακές ανάγκες των βρεφών είναι: 

  • 6 – 8 Μήνες: περίπου 600 κιλοθερμίδες ανά ημέρα
  • 9 – 11 Μήνες: περίπου 700 κιλοθερμίδες ανά ημέρα 
  • 12 – 23 Μήνες: περίπου 900 κιλοθερμίδες ανά ημέρα

Αυτό δεν σημαίνει ότι χρειάζεται να μετράμε το ενεργειακό περιεχόμενο των τροφίμων που θα προσφέρουμε, αλλά ότι πρέπει να προσφέρουμε τροφές με ενεργειακή και θρεπτική πυκνότητα σε συχνότητα γευμάτων που θα καλύπτει τις ανάγκες του βρέφους.

Αν το βρέφος αναρρώνει από ασθένεια ή ζει σε περιβάλλον όπου η ενεργειακή δαπάνη είναι υψηλή, μπορεί να χρειάζεται περισσότερη ενέργεια και θα πρέπει να φροντίζουμε να του προσφέρουμε πυκνές θρεπτικά και ενεργειακά τροφές.

Ο ανθρώπινος οργανισμός είναι σαν ένα εργοστάσιο που όλες οι λειτουργίες του είναι αλληλένδετες και χρειάζεται αρμονία και ισορροπία για να αναπτυχθεί.  Τα παιδιά έχουν ραγδαία ανάπτυξη τα τρία πρώτα έτη της ζωής τους και έχουν αυξημένες ανάγκες από πρωτεΐνη για να αναπτύξουν γερούς και δυνατούς μύες, λιπαρά για την υγιή ανάπτυξη του εγκεφάλου και για ενέργεια, μέταλλα, βιταμίνες και ιχνοστοιχεία για την ισορροπία του νευρικού συστήματος και των λειτουργιών του οργανισμού, πολύπλοκους υδατάνθρακες και φυτική ίνα για ενέργεια. 

Όλα τα τρόφιμα αποτελούνται από: 

  • πρωτεΐνη που προσφέρει κατά μέσο όρο 4 κιλοθερμίδες ανά γραμμάριο 
  • λιπαρά που προσφέρουν κατά μέσο όρο 9 κιλοθερμίδες ανά γραμμάριο 
  • υδατάνθρακες που προσφέρουν κατά μέσο όρο 4 κιλοθερμίδες ανά γραμμάριο 
  • αιθανόλη (αλκοόλ) που προσφέρει 7 κιλοθερμίδες ανά γραμμάριο 
  • οργανικά οξέα που προσφέρουν 3 κιλοθερμίδες ανά γραμμάριο 
  • φυτική ίνα που προσφέρει 2 κιλοθερμίδες ανά γραμμάριο 

Περίπου τον έκτο μήνα ζωής, ξεκινάνε και αδειάζουν οι αποθήκες μετάλλων του οργανισμού. Συνεπώς, σε συνδυασμό με τις αυξημένες απαιτήσεις των βρεφών, ένα ενδεικτικό πλάνο διατροφής θα πρέπει να περιέχει με σειρά προτεραιότητας: 

  • Κρέας και ψάρια: μύες, εντόσθια και μυαλά – οι αιμικές πηγές πρωτεϊνών, μετάλλων, βιταμινών και ιχνοστοιχείων είναι περισσότερο βιοδιαθέσιμες, αφομοιώσιμες και αξιοποιήσιμες από τον ανθρώπινο οργανισμό σε σχέση με τις φυτικές. Το συκώτι συστήνεται ως πρώτη τροφή, ενώ το ζελέ του κρέατος πέπτεται καλύτερα από όλα τα άλλα τρόφιμα.
  • Αυγό: όλα τα αυγά των πτηνών είναι βρώσιμα, με εξαίρεση τα αυγά του άγριου Πιτουί και του Ιφρίτα – προσφέρουν φώσφορο, φολάτη, σελήνιο, βιταμίνες Α, Β5, Β12, Β2 σε ποσοστό άνω του 5% της ημερήσιας συνιστώμενης πρόσληψης, ενώ περιέχουν επίσης αξιοπρεπείς ποσότητες βιταμίνης D, E, K, B6, καθώς και ασβέστιο και ψευδάργυρο. Ένα μέτριο αυγό παρέχει 77 κιλοθερμίδες, 6 γραμμάρια πρωτεΐνης και 5 γραμμάρια υγιεινών λιπαρών. Η πρωτεΐνη του αυγού είναι ισάξια 1:1 με το μητρικό γάλα.
  • Λαχανικά: εποχής ή και κατεψυγμένα – περιέχουν μεγάλο ποσοστό νερού που ενυδατώνει τον οργανισμό, πολύτιμη φυτική ίνα που βοηθάει το γαστρεντερικό σύστημα, βιταμίνες, ιχνοστοιχεία και αντιοξειδωτικά. 
  • Φρούτα: εποχής ή και εισαγόμενα – περιέχουν ό,τι και τα λαχανικά, αλλά με πολλά παραπάνω σάκχαρα, και θα πρέπει να προσφέρονται στις συνιστώμενες ημερήσιες μερίδες. Η υπερκατανάλωσή τους μπορεί να οδηγήσει σε μονοφαγίες, παχυσαρκία ή και άλλα, ενώ η φρουκτόζη επιβαρύνει τη λειτουργία του παγκρέατος και του συκωτιού. 
  • Γιαούρτι, κεφίρ, τουρσί ή και άλλα τρόφιμα ζύμωσης: τροφές που έχουν υποστεί ζύμωση με άλλους ζωντανούς οργανισμούς.
  • Ξηροί καρποί: αποτελούνται κυρίως από λιπαρά, πρωτεΐνη και υδατάνθρακες. Κάθε καρπός έχει διαφορετική διατροφική αξία, αλλά κατά μέσο όρο όλοι προσφέρουν λιπαρά, κάποια μέταλλα και βιταμίνες, όπως μαγνήσιο και βιταμίνη Ε. 
  • Δημητριακά και πατάτα: δεν πρέπει να αποτελούν προτεραιότητα στη διατροφή. Η ποσότητα μερίδας είναι πολύ μικρή λόγω της μικρής παραγωγής αμυλάσης από τα βρέφη.

Τι συμβαίνει με το ρυζάλευρο & τα δημητριακά;

Νερό: Ενυδάτωση σε Βρέφη & Παιδιά

ΕΔΟ: Ομάδες Τροφίμων & Μερίδες ανά Ηλικία

Μετάβαση από αλεσμένα σε κομμάτια

Πώς κάνω μετάβαση σε φρέσκο γάλα;

Σύνταξη – Μετάφραση: Αναστασία Παπαγγελή
Επιμέλεια: Μαρίνα Καζίλα 

Feeding & Nutrition of Infants & Young Children: Guidelines for the WHO European Region, with emphasis on the former Soviet Countries – WHO Regional Publications, European Series, No. 87, 2000

Appropriate age range for introduction of complementary feeding into an infant’s diet, EFSA Panel on Nutrition, Novel Foods and Food Allergens (NDA), EFSA Journal Volume 17, Issue 9, 12 September 2019, Scientific Opinion, https://doi.org/10.2903/j.efsa.2019.5780

Be the first to comment

Leave a Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.